09/06/2026
DẤU TÍCH TRĂM NĂM CỦA NHÀ THỜ HUYỆN SỸ GIỮA LÒNG ĐÔ THỊ TPHCM
Nằm tại số 1 đường Tôn Thất Tùng, phường Bến Thành, Nhà thờ Huyện Sỹ (tên chính thức là Nhà thờ Thánh Philipphê Tông đồ) là một trong những công trình Công giáo cổ kính hơn 100 năm tuổi tại TPHCM. Trải qua hơn một thế kỷ tồn tại, nơi đây không chỉ là địa điểm sinh hoạt tôn giáo của giáo xứ Chợ Đũi thuộc Tổng Giáo phận TPHCM, mà còn là dấu ấn văn hóa - kiến trúc đặc sắc của Sài Gòn xưa.
Nhà thờ Huyện Sỹ được biết đến rộng rãi với tên dân gian này, bắt nguồn từ công lao to lớn của ông bà Lê Phát Đạt (tức Huyện Sỹ) - một đại điền chủ giàu có và hết lòng vì Đạo. Ông bà đã hiến dâng phần đất rộng lớn và dành hơn 30 muôn đồng bạc Đông Dương, tương đương 1/7 gia tài, để xây dựng ngôi thánh đường.
Nhà thờ được khởi công xây dựng năm 1902 và khánh thành vào năm 1905, tọa lạc tại góc hai tuyến đường Frère Louis và Frère Guilleraut (nay là đường Nguyễn Trãi và Tôn Thất Tùng).
Ban đầu, công trình mang tên Nhà thờ Chợ Đũi do thuộc họ đạo Chợ Đũi. Vì Thánh Philipphê Tông đồ là vị thánh bổn mạng của Huyện Sỹ nên nhà thờ còn được gọi là Nhà thờ Thánh Philipphê. Tuy nhiên, trong đời sống dân gian, cái tên Nhà thờ Huyện Sỹ dần trở nên quen thuộc và được sử dụng phổ biến cho đến ngày nay.
Nhà thờ Huyện Sỹ được đánh giá là một trong những nhà thờ có khuôn viên rộng và thoáng bậc nhất Sài Gòn. Phía trước nhà thờ có tượng đài thánh tử đạo Việt Nam Mátthêu Lê Văn Gẫm. Gần cổng chính còn có tượng đài thiên thần hộ thủ và tượng đài Thánh Giuse.
Bên trái khuôn viên là núi Đức Mẹ Lộ Đức, được xây dựng năm 1960 để kính Đức Mẹ Lộ Đức. Hằng năm cứ vào ngày 11 tháng 2 dương lịch, các linh mục chính xứ Chợ Đũi có thói quen cử hành thánh lễ tại núi này để cầu nguyện đặc biệt cho các bệnh nhân.
Phía bên phải khuôn viên nhà thờ là đồi Canvê, đồi được xây dựng năm 1974 dưới thời linh mục Gioan Baotixita Dương Hoàng Thanh. Đồi Canvê với tượng Chúa chịu nạn lớn nhắc nhở mỗi tín hữu về cuộc khổ nạn và tình yêu cứu độ của Chúa Giêsu Kitô.
Bước qua ngưỡng cửa nhà thờ Huyện Sỹ, mỗi người sẽ cảm nhận được sự giao thoa hài hòa giữa vẻ đẹp kiến trúc và chiều sâu tâm linh, mời gọi chiêm nghiệm và cầu nguyện.
Nhà thờ có chiều dài 40m, rộng 18m, chia làm 4 gian gian chính với phong cách kiến trúc Gothic. Mặt tiền và các cột chính điện được ốp đá hoa cương Biên Hòa. Chính điện nhà thờ với vòm cung nhọn chịu lực, cùng nhiều cửa sổ vòm đỉnh nhọn trang trí kính màu ghép hình từ Ý, không chỉ mang lại ánh sáng dịu nhẹ mà còn khắc họa những câu chuyện Kinh Thánh, giúp người xem dễ dàng lắng đọng tâm hồn. Bên trong thánh đường, vô số tượng thánh được đặt trang trọng, nổi bật là tượng Thánh Philipphê bổn mạng làm từ đá cẩm thạch, tay cầm thánh giá Phục Sinh, là lời mời gọi mỗi tín hữu hướng về Đức Kitô.
Điểm nhấn nổi bật nhất của nhà thờ là tháp chuông cao 57m, bao gồm Thánh giá và con gà trống Gaulois, hình ảnh quen thuộc trong kiến trúc châu Âu. Bên trong tháp là bốn quả chuông được đúc tại Pháp năm 1905. Hai quả lớn do con trai và con dâu Huyện Sỹ là ông Gioan Baotixita Lê Phát Thanh và bà Anna Đỗ Thị Thao tặng, trong khi hai quả nhỏ hơn có lẽ là do chính ông bà Huyện Sỹ đặt đúc cùng năm.
Một trong những nét đặc trưng độc đáo nhất của Nhà thờ Huyện Sỹ chính là khu lăng mộ của ông bà Huyện Sỹ nằm ở gian chái sau cung Thánh. Huyện Sỹ qua đời năm 1900 khi nhà thờ chưa xây dựng xong. Về sau khi vợ ông là bà Huỳnh Thị Tài mất năm 1920, người ta đưa hai ông bà chôn ở gian chái sau cung thánh của nhà thờ này.
Tại gian chái bên trái là tượng bán thân ông Huyện Sỹ bằng thạch cao gắn cột đầu, phía sau là phần mộ bằng đá cẩm thạch được trang trí hoa văn. Trên mộ là tượng toàn thân ông Huyện Sỹ kê đầu trên hai chiếc gối bằng đá cẩm thạch được điêu khắc tinh xảo, đầu chít khăn đóng quay về cung thánh nhà thờ, mình mặc áo dài gấm hoa văn tinh xảo, hai tay đan vào nhau trước ngực, chân đi giày.
Đối diện bên phải là tượng vợ ông là bà Huỳnh Thị Tài (1845-1920), với tóc búi, cũng dựa trên hai chiếc gối, hai tay nắm trước ngực, mặc áo dài gấm, chân mang hài. Phía trong cùng còn có tượng bán thân của con trai và con dâu ông bà là Gioan Baotixita Lê Phát Thanh (bên phải) và Anna Đỗ Thị Thao (bên trái).
Nhà thờ Huyện Sỹ không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là một không gian linh thiêng, nơi rất nhiều giáo dân, kể cả người ngoại đạo, đến cầu nguyện và nhận được nhiều ơn lành. Các bản tạ ơn dán chi chít trên hàng đá Đức Mẹ là minh chứng cho đức tin mãnh liệt của cộng đồng.
Nhà thờ cũng là trung tâm của nhiều hoạt động tôn giáo và văn hóa đặc sắc, đặc biệt là vào các dịp lễ lớn như Giáng Sinh, Lễ Phục Sinh hay Lễ Thánh Philipphê Tông đồ. Ngoài ra, các buổi cầu nguyện, sinh hoạt cộng đoàn và hoạt động từ thiện cũng được tổ chức thường xuyên, giúp gắn kết giáo dân và phục vụ cộng đồng.
Hơn một thế kỷ hiện diện giữa lòng đô thị, Nhà thờ Huyện Sỹ tiếp tục là biểu tượng văn hóa, lịch sử và đời sống tinh thần đặc sắc của TPHCM.
M.L (t/h)