25/03/2026
ในสถานการณ์ความผันผวนในโลกปัจจุบัน
การเปิดโอกาสให้เด็กๆได้ลงมือทำให้มากที่สุด เพื่อฝึกให้เขาอยู่รอดในทุกที่ ทุกช่วงเวลา หรืออย่างน้อยก็เพื่อให้เขารู้จักตัวเองมากขึ้น อยู่ได้แม้ในวันที่มีเราหรือไม่มีเราอยู่ตรงนี้กับเขา...
ในยุคสมัยที่ทุกอย่างถูกทำให้เป็นไปได้ด้วยเทคโนโลยี สิ่งหนึ่งที่จะทำให้เด็กอยู่รอดในวันที่มี ‘ข้อมูล’ ‘ทางเลือก’ และ ‘ตัวช่วย’ มากมายคือ ‘ความคิดริเริ่มหรือการคิดได้ด้วยตัวเอง’ เพราะไม่เช่นนั้นแล้วเด็กจะไม่สามารถยืนหยัดหรือเลือกในสิ่งที่เหมาะสมกับตัวเองได้เลย
แล้วพ่อแม่ ผู้ปกครองจะทำอย่างไรให้เด็กรู้จักตัวเอง ?
คำตอบคือ เริ่มต้นจากวัยเยาว์ เด็กที่ช่วยเหลือตัวเองได้ดีจะรู้จักประเมินตัวเองตามความจริง
กล่าวคือ ‘รู้ว่าตัวเองทำอะไรได้/ไม่ได้’ และ ‘รู้ว่าตัวเองชอบ/ไม่ชอบอะไร’ จากประสบการณ์ที่ผ่านมาด้วยตัวเอง หลังจากนั้นการได้ลงมือทำอะไรที่หลากหลายทั้งเป็นประโยชน์ต่อตัวเองและผู้อื่นผ่านงานบ้าน งานส่วนรวม การเล่นสร้างสรรค์ และอื่นๆ ยิ่งลงมือทำ ยิ่งรู้ศักยภาพและความเป็นไปได้ที่ตัวเองจะทำอะไรต่อไป
ในทางตรงกันข้าม หากพ่อแม่บังคับในทุกเรื่อง ห้ามลูกทำผิดพลาดเลย เด็กจะไม่สามารถพัฒนาความคิดและการรับรู้ว่า ‘ความคิดของตนเองเป็นที่ยอมรับ’ เพราะพ่อแม่มักตำหนิและตัดสินตัวเขาว่า ‘ถูกหรือผิด’ ตลอดเวลา ซึ่งสุดท้ายสิ่งที่จะเกิดขึ้นในพัฒนาการของเด็กแทนที่จะเป็นความกล้าที่จะคิดริเริ่ม พวกเขาอาจจะพัฒนาความกลัวผิดขึ้นมาแทนที่
เด็กที่กลัวว่า ‘ตัวเองจะทำอะไรผิด’ ตลอดเวลา มักจะไม่กล้าลองทำสิ่งใหม่ๆ หรือ จะมีความวิตกกังวลที่สูง ส่งผลให้พวกเขามักจะรอคอยคำสั่งจากผู้อื่นอยู่เสมอ
และที่แย่ไปกว่านั้นคือ เด็กๆ อาจจะไม่สามารถรับรู้ถึงคุณค่าหรือความสามารถของตนเองที่แท้จริง เพราะสิ่งเหล่านี้ถูกลดทอนไปตั้งแต่วันที่ไม่ว่าเขาจะทำอะไร มักจะไม่เคยดีพอในสายตาของพ่อแม่ที่เขารัก
นอกจากนี้ พ่อแม่บางคนอาจจะช่วยเหลือลูกมากเกินไป จนลูกไม่ต้องทำอะไรเองเลย เด็กก็ไม่สามารถพัฒนาความคิดริเริ่มได้เช่นกัน เพราะจะรอให้คนอื่นคิดให้ และทำให้ตัวเองไม่อยากลำบากหรือเหนื่อยคิดเอง นั่นก็น่าลำบากใจไม่น้อย เพราะเด็กจะติดการช่วยเหลือ ไม่สามารถพึ่งพาตัวเองได้ เมื่อเติบโตไปสู่วัยที่ควรรับผิดชอบสิ่งต่างๆ ด้วยตัวเอง กลับไม่สามารถทำได้ และเลือกที่จะโยนความผิดนั้นให้กับผู้อื่นแทน
การเปิดโอกาสให้ลูกได้ช่วยเหลือตัวเองและทำสิ่งต่างๆ ที่เขาทำได้ด้วยตัวเองอย่างสม่ำเสมอ เด็กๆ จะเกิดเป็นความชำนาญในทักษะดังกล่าว ในขณะเดียวกันพวกความมั่นใจในตัวของเขาก็ค่อยๆ เติบโตไปพร้อมกับทักษะที่เกิดขึ้นด้วย ทักษะพื้นฐานผนวกกับการรับรู้ถึงศักยภาพภายในตัวเองสามารถแผ่ขยายไปสู่การเรียนรู้และลองทำสิ่งใหม่ๆ ต่อไป
เด็กทุกคนมีความสามารถ พวกเขาทำอะไรได้มากกว่าที่ผู้ใหญ่คิด ขอเพียงอย่าดูถูกศักยภาพของพวกเขา และเปิดโอกาสให้เด็กๆ ลงมือทำให้มากที่สุด เพื่อที่เขาจะอยู่รอดกับในทุกที่ ทุกช่วงเวลา แม้ในวันที่มีเราหรือไม่มีเราอยู่ตรงนั้นกับเขา
อ่านบทความ เติบโตไปด้วยกัน Alpha Generation EP.2 ยุคสมัยที่เปลี่ยนไป ไม่ได้ทำให้สิ่งสำคัญต่อตัวเด็กเปลี่ยนแปลง https://thepotential.org/family/alpha-generation-ep-2/
เรื่อง เมริษา ยอดมณฑป
