19/02/2025
ទ្រឹស្ដីនយោបាយរបស់អ្នកប្រាជ្ញក្រិកបុរាណមានឥទ្ធិពលយ៉ាងធំទៅលើការអភិវឌ្ឍន៍គំនិតនយោបាយរបស់លោកខាងលិច។ ខាងក្រោមនេះជាការសង្ខេបអំពីទស្សនៈនយោបាយរបស់អ្នកប្រាជ្ញសំខាន់ៗ៖
១. **ផ្លាតោ (Plato)**
- **ការងារសំខាន់៖** *សាធារណរដ្ឋ* (The Republic)
- **ទ្រឹស្ដីសំខាន់៖**
- គាំទ្រគំរូរដ្ឋឥតខ្ចោះ ដែលគ្រប់គ្រងដោយ **អ្នកប្រាជ្ញ-ព្រះមហាក្សត្រ** (Philosopher-Kings) ដែលយល់ដឹងពី "គំនិតនៃយុត្តិធម៌"។
- បែងចែកសង្គមជា៣វណ្ណៈ៖ អ្នកគ្រប់គ្រង (ហេតុផល) ទាហាន (ឆ្នាំងចិត្ត) និងកម្មករ (តម្រូវការ)។
- ជំទាស់នឹងប្រជាធិបតេយ្យ ដោយស្តីថា មនុស្សធម្មតាមិនសមនឹងគ្រប់គ្រង។
២. **អារីស្តូត (Aristotle)**
- **ការងារសំខាន់៖** *នយោបាយ* (Politics)
- **ទ្រឹស្ដីសំខាន់៖**
- វិភាគប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗ ដូចជា **រាជានិយម** (មួយរូប) **អភិជនានិយម** (ក្រុម) និង **ប្រជាធិបតេយ្យ** (មហាជន)។
- ជឿថា រដ្ឋល្អបំផុតគឺ **រដ្ឋចម្រុះ** (Mixed Constitution) ដែលផ្សំគ្នានូវគុណសម្បត្តិនៃប្រព័ន្ធនីមួយៗ។
- ជំរុញឱ្យមាន "ការតស៊ូដើម្បីសមភាព" (Rule of Law) ជាជាងការគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គល។
៣. **សូក្រាត (Socrates)**
- **វិធីសាស្ត្រ៖** ការសួរចម្លើយ (Dialectic Method) ដើម្បីស្វែងរកសច្ចភាព។
- **ទស្សនៈនយោបាយ៖**
- ជំទាស់នឹងអំណាចដែលគ្មានសីលធម៌ និងជំរុញឱ្យមនុស្សគិតដោយហេតុផល។
- ការស៊ូស្លាប់របស់គាត់ (ដោយសារប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ Athens) បង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃសេរីភាពគំនិត។
៤. **សូផីស្ត (Sophists)**
- **តំណាង៖** ប្រូតាហ្គ័រ (Protagoras) ហ្គ័រហ្គាស (Gorgias)
- **ទស្សនៈ៖**
- ជឿថា ច្បាប់និងយុត្តិធម៌គឺ **សាកល្បង** (អាស្រ័យលើប្រទេស ឬក្រុម)។
- ជំរុញការប្រើហេតុផល និងការជជែកដើម្បីឈ្នះការគាំទ្រនយោបាយ។
៥. **ស្តូអ៊ិក (Stoics)**
- **តំណាង៖** ហ្សេណូ (Zeno)
- **ទ្រឹស្ដី៖**
- ជំរុញឱ្យមាន **សហគមន៍សកល** ដែលមនុស្សទាំងអស់ស្មើភាពក្រោមច្បាប់ធម្មជាតិ។
- មានឥទ្ធិពលលើការគិតអំពីសិទ្ធិមនុស្សនិងយុត្តិធម៌សកល។
៦. **អេពីគួរ (Epicurus)**
- **ទស្សនៈ៖**
- ជឿថា គោលបំណងនៃរដ្ឋគឺធានាសន្តិសុខ និងការកម្ចាត់ការភ័យខ្លាច ដើម្បីឱ្យមនុស្សរស់នៅដោយសុភមង្គល។
**ឥទ្ធិពលសរុប៖**
ទ្រឹស្ដីនយោបាយក្រិកបានបង្កើតគ្រឹះសម្រាប់គោលការណ៍ដូចជា **យុត្តិធម៌** **សេរីភាព** និង **ការគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់**។ ក្រុមប្រាជ្ញដូចជា Plato និង Aristotle ត្រូវបានគេយកមកធ្វើជាយោងក្នុងការសិក្សានយោបាយសព្វថ្ងៃ។
