13/05/2026
Galeria BWA w Olkuszu zaprasza 15 maja, o godz. 18.00, na wernisaż wystawy malarstwa i rysunków Marii Płonowskiej; prace pochodzą ze zbiorów olkuskich kolekcjonerów Kingi i Ignacego Kościńskich. Wystawa potrwa do 6 czerwca 2026 r.
Maria Płonowska urodziła się 14 grudnia 1878 w Piotrkowie Trybunalskim, zmarła 15 października 1955 w Olkuszu. W 1904 r.
rozpoczęła naukę w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie, pod kier. prof. Konrada Krzyżanowskiego.
Była jedną z pierwszych kobiet – studentek tej uczelni. Jej ulubionymi dziedzinami były pejzaże oraz portrety. Posługiwała się różnymi technikami: olejem, akwarelą oraz pastelami, przy portretach często korzystała z ołówka lub węgla. W swej twórczości
przedstawiała często krajobrazy Jury Krakowsko-Częstochowskiej, ale również motywy z terenów całej Polski. Malowała zawsze z natury.
Wielokrotnie zmieniała miejsca zamieszkania, początkowo ze względów zdrowotnych, później zmuszona przez okoliczności (dwie wojny światowe). Mieszkała w Warszawie, Zakopanem, Sędziszowie oraz w Olkuszu. Odbyła wiele podróży po całej Polsce, odwiedziła też, jak wielu ówczesnych twórców, Rzym, Paryż, Monachium oraz Wiedeń. Przed pierwszą wojną światową
była związana ze środowiskami artystycznymi, co miało wpływ na kształt jej twórczości. Ulegała wpływom modnych prądów zrodzonych na początku XX w. Urzekał ją folklor i kultura Podhala. Inspirowała się twórczością Jana Stanisławskiego. Po wojnie artystka zamieszkała na prowincji, odcięta od ośrodków kultury, więc jej twórczość zyskała znamiona indywidualnego stylu. Mieszkając pewien czas w Zakopanem, należała do stowarzyszenia „Sztuka Podhalańska”. Pracowała jako nauczycielka rysunków w gimnazjum żeńskim w Olkuszu. Podczas II wojny światowej mieszkała krótko u Boguckich w dworku w Krzykawce. Wróciła do Bolesławia w 1946 r.
Zginęła potrącona przez pociąg relacji Kielce–Katowice, gdy wracała z pleneru w Olewinie. Została pochowana w Bolesławiu w grobie matki; na nagrobku znajduje się jej popiersie autorstwa Zbigniewa Strasia. Jej imię nosi Centrum Kultury w Bolesławiu.
Twórczość i wystawy:
Malowała głównie pejzaże, portrety i martwe natury. Zachowało się przeszło 1000 jej prac: obrazów olejnych, akwareli, pasteli, rysunków. Jej twórczością zajmowali się m.in. Karol Estreicher czy Ignacy Trybowski.
Jej prace brały udział w wielu pokazach zbiorowych przed pierwszą wojną światową: w Zakopanem, Krakowie, Lwowie, Wilnie, Moskwie i Warszawie, między innymi w 1907 r. na „Wystawie prac malarskich kobiet” Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie.
W grudniu 1912 r. w Olkuszu zorganizowano jedyną za życia artystki wystawę indywidualną: „Krajobraz ukraiński”.
W latach 1932–1935 jej obrazy pojawiały się na wystawach Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie.
Po śmierci artystki jej prace można było zobaczyć na wystawach w Sandomierzu w 1978 r., w Pałacu Sztuki w Krakowie w 1979 r., oraz w Muzeum Narodowym w Warszawie w 1991 r. (na wystawie „Artystki Polskie”).
Większa część spuścizny artystycznej Płonowskiej znajduje się w zbiorach olkuskich miłośników sztuki. Kinga i Ignacy Kościńscy z Olkusza zgromadzili ponad 160 jej dzieł. Część prac znajduje się
w Muzeum Regionalnym PTTK w Olkuszu oraz w zbiorach Urzędu Gminy w Bolesławiu.
