प्रज्ञा स्मृति प्रतिष्ठान नेपालको संविधान मुताविक काठमाडौंमा दर्ता भएको एक सामाजिक संस्था हो । यसको नाम प्रकाश दाहाल तथा ज्ञानु दाहालको नामबाट छोटकरीमा प्रज्ञा स्मृति प्रतिष्ठान रहेको छ । जसलाई अंग्रेजीमा Pragya Smirti Pratisthan भनिएको छ ।
यो प्रतिष्ठान संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको प्रथम निर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली जनवादी क्रान्तिका नायक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ तथा पत्नी सीता दाहाल
का दिवंगत दुई सन्तान प्रकाश दाहाल र ज्ञानु दाहालको स्मृतिमा निर्माण भएको सामाजिक संस्था हो । वि. सं. २०३० साल कार्तिक ११ गते चितवनमा जन्मेकी जेष्ठ सुपुत्री ज्ञानु दाहालको क्यान्सरका कारण २०७० सालमा र २०३८ साल असार १७ गते जन्मेका एकमात्र सुपुत्र प्रकाश दाहालको २०७४ साल मंसिर ३ गते अल्पायुमै भएको असामयीक निधनले नेपाली क्रान्तिकारी युवा पंक्तिमा ठूलो क्षति पुग्न गयो । समाज रुपान्तरणमा प्रकाश र ज्ञानुले खेल्नुभएको अतुलनीय भूमिकालाई स्थापित गर्दै उहाँहरुको स्मृतिमा सामाजिक सेवा र परिवर्तनकारी जनसमुदायको पक्षमा काम गर्ने गरी यस प्रतिष्ठानको स्थापना गरिएको हो ।
यस प्रतिष्ठानको उद्देश्य समाजको सर्वाङ्गीण विकासको लागी समाजमा सेवा मुलक विभिन्न क्रियाकलाप गर्दै कमजोर वर्ग, असहाय व्यक्ति, पिछडिएको समुदायलाई सक्षम बनाउन र तिनिहरुको प्रतिष्ठा बढाउन आवश्यक कार्य गर्ने, युवाहरुलाई देश समाज प्रति उत्तरदायी बनाउन उनीहरुको शारीरिक, मानसीक क्षमता अभिवृद्धि गर्न वैचारिक साँस्कृतिक लगायतका कार्यक्रम संचालन गर्ने र युवाहरुलाई खेलकुदमा सरिक गराउन खेलकुद सम्बन्धी विभिन्न कार्यक्रम गर्ने, महिला, दलित, अल्पसंख्यक, पिछडिएका वर्ग एंव आर्थिक रुपले कमजोर भएका वर्ग समुदायका व्यक्तिहरुलाई शिक्षा, स्वास्थ्यसहित नागरिकको आधारभुत आवश्यकताको निम्ति सक्षम बनाउन आवश्यक कार्य गर्ने, विषयगत तथा विधागत पुरस्कार कोषको स्थापना गरी पुरस्कार तथा सम्मानसँग सम्बन्धित कार्यहरु गर्ने गराउने, क्यान्सर मुटु रोगी, मृगौला रोगी लगायतका आर्थिक विपन्न वर्गहरुको लागी उपचारमा आर्थिक सहयोग गर्ने गराउने र सहिद परिवार तथा द्वन्दपीडितको लागी आर्थिक तथा अन्य सेवा सुविधा उपलब्ध गर्ने गराउने लगायतका रहेको छ।
यस प्रतिष्ठानको कार्यालय रुद्रमति मार्ग, काठमाडौंमा रहेको छ । यस प्रतिष्ठानले नेकपा (माओवादी केन्द्र) का अध्यक्ष तथा पुर्व प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’का संविधानसभा, व्यवस्थापिका संसदमा व्यक्त विचार, प्रधानमन्त्रीत्व कालमा व्यक्त विचार तथा अन्तर्वार्ताहरुको संगालो समेटिएका तीनवटा पुस्तकहरु प्रकाशित गरिसकेको छ । त्यसैगरी संस्थाको उद्धेश्य अनुरुप सामाजिक क्षेत्रमा विभिन्न कार्यहरु गर्दै जाने योजना बनाएको छ ।
ज्ञानु दाहाल संक्षिप्त जीवनी:
---------------------------
ज्ञानु दाहालको चितवन जिल्लाको शिवनगर गा वि स अन्तर्गत भीमसेन नगरमा २०३० साल कार्तिक ११ गते गणतन्त्र नेपालको प्रथम प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ पिता तथा माता सीता दाहालको कोखबाट जेष्ठ सुपुत्रीको रुपमा जन्म भएको थियो । उहाँले आफ्नो बाल्यकाल देखी नै आफ्नो पितालाई भूमिगतदेखि जनयुद्धको समयमा हरेक काममा सहयोग पुर्याउँदै आउनुको साथै संघर्षमय जीवन बिताउनुभयो ।
नेपाली राष्ट्रिय राजनीति तथा युवा वर्गको प्रेरणाका श्रोत रहनुभएकी ज्ञानु दाहाल २०६० सालदेखि क्यान्सरबाट पीडित हुँदाहुँदै पनि उहाँले युवाहरूलाई शारीरिक व्यायाम, खेलकुदको माध्यमबाट उर्जाशील हुन मार्गनिर्देशन दिँदै आउनुभएको थियो । उहाँ २१ औ शताब्दीमा आधुनिक, वैज्ञानिक किसिमको साधनश्रोतबाट प्रशिक्षित गर्न गराउन र खेलप्रेमी युवा पुरुष तथा महिलाहरूलाई स्वस्थ जीवन जिउन खेलबाट नै सकिन्छ भन्ने विचार राख्नुहुन्थ्यो ।
उहाँले समाजका हरेक विभेद र असमानताको विरुद्धमा सघर्ष गर्ने तथा समाज रुपान्तरणमा महत्वपूर्ण भुमिका निभाउनुभएको थियो । युवाहरूको प्रेरणाको श्रोत एक क्रान्तिकारी महिला उहाँ क्यान्सरबाट पीडित भइ २०७० सालमा भैतिक रुपमा हामीहरुबाट बिदा हुनुभयो । उहाँका अधुरा सपना र उदेश्यहरु पुरा गर्न तथा उहाँलाइ सम्मान गर्दै अगाडि बढ्नु हाम्रो कर्तव्य हुनेछ ।
प्रकाश दाहाल संक्षिप्त जीवनी
----------------------------------
प्रकाश दाहालको जन्म पिता पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड) तथा माता सीता दाहालको कोखबाट बि.सं. २०३८ साल असार १७ गते चितवन जिल्लामा भएको थियो ।
प्रकाश दाहाल एक होनहार, साहसिक, कर्मठ युवा व्यक्तित्व जसले आधुनिक युगलाई बुझेका साथै समय अनुसार समाजका हरेक चुनौतिहरुलाई सामना गर्दै छोटो समयमा पनि युवाहरुको ढुकढुकीमा बस्न सफल हुनुभएको थियो ।
उहाँले विश्व समुदायमा नेपाललाई युगान्तकारी ऐतिहासिक जनयुद्धमार्फत जनताको हातमा सार्वभौमसत्तासहितको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र ल्याउन महत्वपूर्ण योगदान दिनुभएको थियो । प्रकाश दाहाल युवाहरुको भविष्य अनि खेलप्रति धेरै नै चिन्तन मनन गर्नुहुने व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । खेलमा रुची राख्ने, खेलाडीहरुको मनोवल बढाउने, खेल जगतबाट नेपाललाइ विश्व समुदायमा कसरी स्थापित गर्ने भन्ने कुरामा विभिन्न खेल विज्ञमाझ सर–सल्लाह सुझावको लागि निरन्तर लागिरहनु हुन्थ्यो । उहाँले वि.स. २०६८ सालको श्रावण महिनामा नागार्जुन डाँडामा रक क्लाईम्बिङ जस्तो साहसिक खेलको तालिम लिई २०६९ साल जेष्ठ महिनामा विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको साहसिक आरोहण टिम सहित सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्नुभएको थियो ।
खेल तथा खेलकुद विकासका लागि निरन्तर रुची राख्दा राख्दै राष्ट्रको एक होनहार युवाको २०७४ साल मंसिर ३ गतेका दिन अल्पायु उमेरमै भएको अकल्पनीय निधनले सम्पूर्ण युवा तथा खेलकुद क्षेत्रलाई ठुलो क्षति भएको छ ।
नेपालमा युवा तथा खेलकुद विकासप्रतिको सोच पुरा गर्नका लागि युवाहरुले हरेक खेलहरुको प्रतिस्पर्धा मार्फत उहाँलाई सम्झने कार्य गर्नु आजको आवश्यकता रहेको छ ।
तसर्थ यहि आउँदो २०७८ चैत्रमा लक्षित गरि भरतपुर महानगरपालिकामा प्रथम सडक साइकल प्रतियोगिता आयोजना गर्न लागिएको हो । उक्त प्रतियोगितामा नेपालका राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय साइकल खेलाडीको व्यापक सहभागिता रहनेछ ।
