28/08/2024
"Tłuczki" do strzał, czyli tępe drewniane groty. W Średniowieczu, bardzo popularne było stosowanie takich "tłuczków" w miejsce grotów strzał. Głównym powodem była oczywiście cena: grot metalowy był drogi i łatwy do stracenia, w przypadku gdy strzała podczas polowania zniknęła w krzakach, lub pozostała w zwierzynie która uciekła. Kiepski to biznes stracić drogi żelazny grot, czy nawet tańszy, ale nadal wartościowy grot rogowy, polując na niezbyt wartościowego zająca lub kuropatwę :)
Popularną alternatywą były groty drewniane, które nie przebijały ofiary, ale ogłuszały lub zabijały ją samą energią kinetyczną, nie przebijając skóry ani organów. Mogłoby się wydawać że taka drewniana gałka nie była bardzo niebezpieczna, ale napędzona energią nawet najsłabszego łuku myśliwskiego, strzałem z bardzo małej odległości, uderzała z siłą ok. 20kg skupionych na czubku 2cm gałki: czyli mniej więcej taką jakby rzucić w cel gryfem od sztangi. Trafiony zajączek nie miał dużych szans ;) Taki tłuczek prawdopodobnie nie zabiłby sarny ani innej dużej zwierzyny, nie zraniłby też poważnie człowieka. Nie wykluczam jednak że sprawdził by się w funkcji odstraszającej "gumowej kuli" by jasno przekazać wilkom, rabusiom, czy innym nieprawym macierzochędożnikom by oddalili się w pośpiechu.
Wytoczyłem kilka kopii znalezisk grotów drewnianych z Hedeby, przeskalowanych tak by ich wewnętrzny otwór miał nieco poniżej 0,8 cm, co pozwala go wygodnie zamontować na promieniu współczesnej strzały, bez potrzeby stosowania kleju. Oryginały miały najróżniejsze średnice otworów, jak i różne wymiary całkowite. Dla porównania, zrobiłem też współczesną wersję tłuczka, jaki obecnie stosuje się w myślistwie.
Gałki wytoczyłem z brzozy i olchy, bo akurat miałem pod ręką. Oryginały były wytoczone z tak różnych typów drewna jak jesion, olcha, dąb, świerk, sosna, jodła, klon, czarny bez, czy leszczyna; wydaje się więc że jakość, twardość i masa drewna nie miała większego znaczenia.
Groty toczone były z drewna świeżego, więc są dość ciężkie, zapewne między 40 a 100g. Gdy wyschną i ich masa się ustabilizuje, wypróbuję je w praktyce. Przy okazji sprawdzę też teorię zgodnie z którą drewniane tłuczki pozwalają posłać strzałę po powierzchni wody niczym "puszczona kaczka", co właśnie służyło do polowania na wodne ptactwo. Nie zamierzam oczywiście strzelać do faktycznych kaczek, co najwyżej postraszyć irytujących kajakarzy na Pilicy ;)
// ENG
"Arrow blunts", i.e. blunt wooden arrowheads. In the Middle Ages, the use of such "k***s" instead of arrowheads was very popular. The main reason was, of course, the price: a metal arrowhead was expensive and easy to lose if the arrow disappeared in the bushes during a hunt or remained stuck in the game that escaped. It's not cost-effective to lose an expensive iron arrowhead, or even a cheaper but still valuable horn arrowhead, while hunting a not particularily valuable hare or partridge :)
A popular alternative were cheap wooden arrowheads, which did not pierce the game, but stunned or killed it with kinetic energy alone, without puncturing the hide or the organs. It might seem that such a wooden k**b would not be very dangerous, but driven by the energy of even the weakest hunting bow, shot from a very short distance, it hit with a force of about 20 kg concentrated on the tip of a 2cm k**b: approximately the same as throwing a barbell bar at the target. The rabbit wouldn't have much of a chance ;) Such a blunt would probably not kill a deer or other large game, nor would it seriously injure a human. I do not rule out, however, that it could have served as a deterrent "rubber bullet" to clearly tell wolves, thieves, or other unrighteous mother-fornicaters to flee in haste.
I made several copies of wooden arrowhead finds from Hedeby, scaled so that their internal hole was just under 0.8 cm, which allows it to be conveniently mounted on the shaft of a modern arrow, without the need to use glue. The originals had various hole diameters and different overall dimensions. For comparison, I also made a modern version of the kind of a blunt that is used by modern hunters.
I made the k***s from birch and alder because it was what I had on hand. The originals were turned from such diverse types of wood as ash, alder, oak, spruce, pine, fir, maple, elderberry, and hazel; so it seems that the quality, hardness and weight of the wood did not matter much.
The blunts were made of green wood, so they are quite heavy, probably between 40 and 100 g. When they dry and their mass stabilizes, I will try them out in practice. By the way, I will also check the theory according to which wooden blunts allow you to send an arrow across the water's surface like a "skipped stone", which was used to hunt waterfowl. Of course, I'm not going to shoot actual ducks, just maybe scare some annoying kayakers on the Pilica River ;)
